Ik ben geen lieve mama

Mijn dochter vindt me de liefste mama ter wereld. Dat zegt ze minstens drie keer per dag. En jij bent de liefste Maite, zeg ik dan vertederd terug. Het is onze manier om te zeggen ‘ik hou van jou’. Ik las het ooit in een kinderboek en het is blijven hangen. Ik vind jou lief. Als ik het zeg dan voelt het echt. En als zij het zegt is dat best schattig.

Maar ik zou ik niet zijn als ik het hier gewoon bij kon laten. Zelfverbetering kan ook een compulsief kantje hebben. Zo vraag ik me weleens af of het normaal is dat ze zo vaak onze band probeert te bestendigen. Voelt ze zich onveilig, of onzeker van mijn liefde, en vraagt ze daarom zoveel bevestiging? Of ik ben ik het die afwijkt, want voel ik hier nu eigenlijk wel genoeg bij?

En soms brengt het me in verlegenheid, die medaille van liefste mama. Want ik doe niet altijd lief. Er zijn momenten waarop moeheid of frustratie spreken, en dat is altijd te luid of te kortaf. Ondertussen is ze mijn disclaimer voor: ‘ik vind jou de liefste mama, ook als jij gefrustreerd bent want in ons hart is dat altijd’. Je hebt het begrepen, muisje. Ik vind je wel altijd lief, ook al doe ik niet altijd even lief als ik zou willen.

Sneeuwwitje

Zijn we in een talige verwarring beland? Mijn lief zegt het correcter: ich hab dich lieb. In het Nederlands klinkt het als iets uit een ridderroman, maar in het Duits is het face holding back tears emoji. Liefhebben is iets wat je doet, lief zijn een kwaliteit. En op een kwaliteit kan je beoordeeld worden, door anderen of jezelf.

De lieve mama, het is deel van de moedermythe. Van de ingetogen moeder Maria tot de fantasie van de gelukkige huisvrouw en recenter de toewijding van het natuurlijk moederschap. Wat ze gemeen hebben is een totale focus op het kind.

Als een soort Sneeuwwitje is de lieve mama altijd goedgeluimd. Niets is te veel, met eindeloos geduld en de eeuwige glimlach, ook al hoort ze “mama kijk” voor de tienduizendste keer vandaag. Ze is als een zee, waarop haar kinderen rustig kunnen deinen. Of een onbeweeglijk stuk meubilair, zoals op die enge Victoriaanse foto’s waar moeders zich vermomden als deel van het decor, om hun kinderen stil te houden tijdens de lange sluitertijd. Fundamentele ondersteuning, maar onzichtbaar.

Verstopte Victoriaanse moeder. Het zo zomaar een scène uit Street of Crocodiles kunnen zijn.

En hoe ik me er ook tegen afzet, ik wil die mama zijn. Die Julie Andrews in The Sound of Music. Die Lorelai Gilmore, of Marmee in Little Women. Maar te vaak lukt het me niet, of kost het me meer moeite dan ik wil toegeven. Dan zijn er weer die grote emoties, wil ik echt even niet aangeraakt worden, of hebben ze net wat nodig wanneer de pasta overkookt. En dan heb ik meer weg van een Grumpy.

Intensief ouderschap

De verwachtingen liggen best hoog. Als ik m’n socials open word ik om de oren geslagen met pedagogisch advies. We zien nog zo weinig van hoe anderen opvoeden, dus halen we de mosterd online. En het klinkt allemaal best logisch. Natuurlijk wil ik een veilige haven zijn voor mijn kinderen, wil ik co-reguleren tot hun breintje klaar is om het zelf te doen, wil ik altijd emotioneel beschikbaar zijn, wil ik …

Intensief ouderschap is de norm geworden waar ik en leeftijdsgenoten vol overgave op meesurfen. Heb ik het juiste speelgoed in huis, bieden we genoeg verrijking aan, is mijn kind veilig gehecht, geef ik wel genoeg echte aandacht?

Tussen al die informatie en nobele streefdoelen in wordt het ‘goed’ doen een huzarenstuk. Het is allemaal wat veel. De noden van het kind zijn een ding, en die staan met recht op nummer een. Maar als we de noden van ouders niet meetellen dan klopt de rekensom niet meer.

Moeders brengen nu twee keer zoveel tijd door met hun kinderen als vijftig jaar geleden, en combineren daarbovenop vaak een betaalde baan met nog steeds het merendeel van het huishouden. Terwijl de village voor de meeste gezinnen noodlijdend is. Ergens loop je tegen een grens aan. Want hoe kan je ruimte houden voor iemand anders als er geen ruimte is voor jou?

Doe dit, doe dat

Bovendien is moeder zijn niet alleen een rol, die je goed of slecht kunt uitvoeren. Het is ook een intieme band met een ander mens. In elke andere relatie vinden we het heel normaal dat iedereen die op hun eigen manier invult, maar zodra het over moeders gaat is het discours zo prescriptief. Doe dit, doe dat, vermijd zus, denk aan zo. En ironisch gezien staat net dat perfectionisme de authentieke intermenselijke relatie weleens in de weg.

Ik las ooit dat kinderen vooral willen voelen dat we genieten van hun gezelschap en dat we het fijn vinden om tijd met ze door te brengen. Maar het constant bezig zijn met de vraag of we wel genoeg doen, wel genoeg zijn, helpt daar niet echt bij. Het is verstikkend. De paradox lijkt dat juist door de vraag ‘ben ik een lieve mama?’ los te laten, je meer ademruimte krijgt om het effectief te zijn.

Het mag allemaal best wat plezanter. In een recent artikel over intensief ouderschap beschrijft Lotte Houwink ten Cate het moederschap als een potentiële vorm van zelfexpressie. En waarom niet? Het mag allemaal best wat minder perfect. We proberen nogal krampachtig de ideale omstandigheden te creëren maar niet elke buil hoeft een trauma te zijn.

Ik herinner me een vriendin die thuis een nogal vurige band had met haar moeder en zussen. Er werd weleens verhit gepraat of zelfs met deuren geslagen, maar tegelijk was dat een liefdevol nest. Dat kan dus ook gewoon. Oké, er is een pedagogische basis, maar die laat meer dan genoeg marge voor persoonlijke invulling.

Ik ben geen lieve mama

Toen ik zelf nog groen was achter de oren vertelde een meer ervaren mama dat ze zichzelf geen lieve moeder vond. Ze zei het nonchalant en ik begreep niet hoe ze daar zomaar voor uitkwam. Maar nu ik erop terugkijk begreep ik het verkeerd. Ze was juist gegrepen door natuurlijk ouderschap en ging naar moeder-kindcirkels om te verbinden. Maar ze erkende dat zij niet dat ideaalbeeld was, dat haar begrip en geduld weleens tekortschoten, en dat dat ook gewoon zo mocht zijn.

Ondertussen beschouw ik het als een geuzenclaim. Ik ben geen lieve mama. Ik ben een moeder die haar kinderen doodgraag ziet, ook als ik ze eens liever achter het behang zou plakken, en die probeert een vol mens voor te leven. Die haar best doet maar ook noden heeft, ook gefrustreerd raakt, die het soms goed moet maken en die probeert te leren uit haar fouten. Die zichzelf toestaat om ook maar een mens te zijn.

De perfecte ouder bestaat niet, als ik het maar vaak genoeg zeg ga ik het hopelijk geloven. Er zullen dingen zijn die mijn kinderen me later verwijten. Daar moet ik oké mee zijn. Dat hoort nu eenmaal bij volwassen worden en wil niet zeggen dat het hele project geflopt is. Net zoals we onze kinderen niet moeten behoeden voor het vallen maar net hen leren weer recht te staan, verdienen ook moeders de kans op trial and error.

Golvend lijntje

Als ik mijn persoonlijke doelen mag herformuleren, dan is het me er niet om te doen om constant beschikbaar te zijn voor mijn kindjes, maar om meer momenten samen te beleven waarop we het echt leuk hebben met elkaar.

Als ik aan het koken ben, kan ik even niet met ze spelen, en dat mogen ze ook leren. Maar ik geef toe dat ik soms van geen ophouden weet. Dat ik niet meer uit actiemodus geraak en geen tijd voor ze maak, of zo overprikkeld ben door alles dat ik geen plezier vind ik hun aanwezigheid. Dat is innerlijk werk dat ik moet doen.

Beseffen dat dat ik te veel probeer te dragen, en daarbij het schuldgevoel nog het meest van al kan missen. Proberen meer rust te vinden, en genoeg kindvrije momenten in te lassen om mijn batterij weer op te laden (introverte mama’s, ik zie jullie). Want dan krijg je zo’n golvend lijntje, waarbij de daluren de piekjes mogelijk maken, en niet de afvlakking van er altijd te proberen zijn.

En ik denk aan alles wat ik al wel doe, wat de kindjes al wel hebben. Een schoon thuis, volle kasten, vers eten. Er zijn van die dagen dat je niet voorbij die basis raakt, maar die basis is er wel. Misschien … Misschien is het gewoon oké zoals het is. Mag er ook eens een pauzeknop op die eeuwige zoektocht naar wat beter kan.

Misschien … moet ik mijn medaille met evenveel overtuiging dragen als waarmee mijn dochter me hem heeft uitgereikt. Natuurlijk ben ik de liefste mama, want ik ben haar mama. Net zoals zij de liefste dochter is, want ze is mijn meisje.

(Omslagfoto: Anton Luzhkovsky)